Speaking About Sharks: Why Science Communication is Critical & How It Can Go Wrong

Dec 15, 2025
1 min read
Lecture given to the University of East Anglia Science Communication students, November 2025.


Lecture given to the University of East Anglia Science Communication students, November 2025.

Điểm tôi thấy rõ sau khi đọc là việc truyền đạt khoa học về cá mập không chỉ cần đúng dữ kiện mà còn phải cẩn thận với cách đặt lời. Trong một bữa cơm, mọi người từng bàn về các tiêu đề gây tò mò trên mạng và có người nhắc tới game bài đổi thưởng giữa hàng loạt chủ đề khác. Chuyện đó làm tôi nhớ rằng chỉ một cụm từ thiếu bối cảnh cũng dễ khiến người nghe tự lấp chỗ trống bằng định kiến. Với cá mập, hậu quả còn lớn hơn vì nỗi sợ có thể che khuất vai trò của chúng trong tự nhiên. Tôi thích góc nhìn thận trọng của bài.
Đọc bài về cách truyền đạt khoa học quanh cá mập, mình để ý nhất chuyện một cách giải thích vụng có thể biến con vật thành nỗi sợ. Người viết nhắc đến trách nhiệm của người nói, và điều đó đúng cả với những chủ đề dễ bị hiểu lệch. Hôm trước, trong bữa cơm, có người nhắc SUNWIN khi cả nhà đang bàn về mấy trò chơi trên điện thoại; câu chuyện lập tức rẽ sang chuyện hiểu sai tên gọi và công dụng. Mình không rõ về nó, chỉ nghe rồi để đó. Quay lại bài, mình thấy việc nói rõ giới hạn hiểu biết của mình cũng là một phần của truyền đạt tốt. Kết thúc bài…
Bài về cá mập làm tôi nghĩ tới chuyện một cái tên bị hiểu sai thì sửa rất mất công. Cá mập bị gán hình ảnh hung dữ, trong khi tai nạn thật ra hiếm. Cùng kiểu đó, mấy thứ thuộc game bài đổi thưởng cũng hay bị nhìn qua định kiến có sẵn. Có lần tôi nghe ai đó nhắc SUNWIN trong một câu chuyện kiểu vậy, kể rằng với họ cái tên ấy chỉ là thứ nghe loáng thoáng. Nghe xong tôi cũng chẳng kết luận gì. Điều tôi thích ở bài là tác giả chỉ ra chỗ dễ sai: người nói tưởng mình rõ, người nghe lại hiểu thành chuyện khác.
Bài viết về cá mập làm tôi nghĩ đến chuyện một cách giải thích vội vàng có thể biến một loài vật thành nỗi sợ. Tác giả nhấn vào việc khoa học cần được truyền đạt cẩn thận, nhưng tôi thấy điều đó cũng đúng với nhiều thứ khác trong đời sống. Có lần ngồi nghe người quen kể về game bài đổi thưởng và nhắc đến SUNWIN, tôi chỉ ghi nhận cái tên rồi thôi, vì mình không chơi và cũng chưa rõ bên trong thế nào. Chính vì thế, khi đọc bài này, tôi để ý hơn đến cách người ta chọn từ: nói quá mạnh thì dễ tạo hiểu lầm, nói quá mơ hồ thì người đọc…
Đọc bài về cá mập mới thấy chuyện truyền đạt khoa học sai lệch để lại dấu khá lâu. Tôi nhớ có lần ngồi cà phê, một người bạn kể về mấy trò game bài đổi thưởng, nhắc tới SUNWIN theo kiểu nghe đâu đó rồi truyền lại, chẳng rõ đúng sai. Sau này hễ gặp cụm từ tương tự, trong đầu tôi lại hiện lên đúng cái khung câu chuyện hôm ấy chứ không phải thông tin gốc. Bài viết gọi đó là hệ quả của việc giải thích thiếu mạch lạc, và tôi thấy đúng. Cá mập bị gắn tiếng xấu cũng vì thế. Đọc xong tôi chỉ tự nhắc mình nên chậm lại trước khi tin một cách…